Volgens de Wet op de ondernemingsraden (WOR) moet elke onderneming in Nederland met minstens vijftig werknemers een ondernemingsraad (OR) hebben. De werkgever moet ervoor zorgen dat deze ondernemingsraad er komt. Heeft hij meer dan één onderneming, dan moet elke onderneming met minstens vijftig werknemers een ondernemingsraad hebben. Heeft de werkgever meerdere ondernemingen die elk minder dan vijftig werknemers hebben, dan kan hij hiervoor één gezamenlijke OR instellen.
Ondernemingen met tien tot vijftig werknemers kunnen vrijwillig een ondernemingsraad opzetten. Als ze geen ondernemingsraad willen, kunnen ze een personeelsvertegenwoordiging instellen. Een personeelsvertegenwoordiging is verplicht als de meerderheid van de werknemers daar om vraagt.
In een onderneming met tien tot vijftig werknemers die geen ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging heeft, moeten verplicht personeelsvergaderingen gehouden worden.
Elke werknemer telt volledig mee voor de beoordeling of een ondernemingsraad ingesteld moet worden, mits hij een arbeidsovereenkomst met de ondernemer heeft. (Uitzendkrachten worden pas na twee jaar werkzaam te zijn geweest binnen de betreffende onderneming in de beoordeling meegenomen.) Ook degenen die minder dan een derde van de normale arbeidstijd (40 uur) werken, tellen dus als volledige werknemer mee! Het gevolg is dat een kleine onderneming met veel parttime-werknemers toch verplicht kan zijn een OR in te stellen.

Personeelsvertegenwoordiging
Een personeelsvertegenwoordiging bestaat uit minstens drie personen. Zij worden rechtstreeks gekozen door en uit de werknemers in een geheime schriftelijke stemming. De personeelsvertegenwoordiging overlegt met de werkgever over de gang van zaken in de onderneming en heeft instemmingsrecht voor het vaststellen of veranderen van regelingen voor werktijden en voor veiligheid, gezondheid, welzijn en ziekteverzuim. Daarnaast heeft de personeelsvertegenwoordiging adviesrecht over besluiten die belangrijke gevolgen kunnen hebben voor de werknemers.

Personeelsvergadering
De personeelsvergadering is een bijeenkomst van de werkgever met alle werknemers. In deze vergadering overleggen werkgever en werknemers over onderwerpen die de onderneming betreffen en worden de werknemers geïnformeerd. Allerlei onderwerpen kunnen in de vergadering ter sprake komen, zoals bedrijfsresultaten en dringende zaken die elke werknemer aangaan. Ten minste één maal per jaar wordt de algemene gang van (sociale) zaken binnen de onderneming besproken. 

Ondernemingsraad
Een ondernemingsraad bestaat uit een aantal werknemers, die namens het personeel overleg voeren met de werkgever. Er is geen verplichting dat de ondernemer en de ondernemingsraad een bepaald aantal keren per jaar in een overlegvergadering bijeenkomen. Zij komen bijeen als één van beide partijen daar gemotiveerd om verzoekt. Wel moet de ondernemer twee maal per jaar de ondernemingsraad informeren over belangrijke bedrijfseconomische en -organisatorische besluiten, die hij wil nemen.

Adviesrecht
De ondernemer moet de ondernemingsraad om advies vragen als hij belangrijke financiële of organisatorische besluiten gaat nemen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een voorgenomen besluit tot overname, fusie, verplaatsing, het doen van belangrijke investeringen of het invoeren van belangrijke technologische voorzieningen. Een dergelijk advies moet op een zodanig tijdstip worden gevraagd, dat het wezenlijk van invloed kan zijn op het besluit. Indien de ondernemer het advies van de ondernemingsraad niet volgt, moet hij de uitvoering een maand opschorten. In deze maand kan de ondernemingsraad de zaak aan de Ondernemingskamer voorleggen, die uiteindelijk definitief besluit.

Instemmingsrecht
De ondernemer moet de ondernemingsraad om instemming vragen voor het vaststellen of wijzigen van regelingen op het gebied van sociaal beleid. De CAO valt hier buiten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan regelingen over werktijden, vakantie, winstdeling, spaarregeling of personeelsopleidingen. Indien de ondernemer en de ondernemingsraad niet tot overeenstemming komen, kan de bedrijfscommissie van de Sociaal Economische Raad (SER) bemiddelen. Uiteindelijk kan de zaak aan de kantonrechter worden voorgelegd.

Hoe komt een ondernemingsraad tot stand?
Als een onderneming voor de eerste keer met een ondernemingsraad gaat werken, moet van tevoren de verkiezingsprocedure van de ondernemingsraad worden vastgesteld. Dat gebeurt via het opstellen van een voorlopig reglement. Hierin wordt ook de werkwijze van de ondernemingsraad geregeld, bijvoorbeeld het secretariaat, de regels voor de vergadering en de verslaggeving. Zo'n voorlopig reglement wordt door de werkgever opgesteld.

De medewerkers van P&O-support kunnen de werkgever begeleiden en adviseren bij het opzetten van een ondernemingsraad en het opstellen van een ondernemingsreglement. Zij zijn bereikbaar op telefoonnummer (0348) 41 97 71.