01-09-2026
Uit onderzoek van Vakcentrum blijkt dat winkeliers hun stroomverbruik nauwelijks kunnen verschuiven. Wat betekenen de plannen voor tijdsafhankelijke transporttarieven voor ondernemers en wat brengt Vakcentrum in bij het ministerie?
Tijdsafhankelijke transporttarieven moeten bedrijven stimuleren om elektriciteit te gebruiken op momenten waarop het stroomnet minder druk is. Uit een enquête van Vakcentrum blijkt echter dat zelfstandig winkeliers daar in de praktijk maar weinig mogelijkheden voor hebben. Vakcentrum vraagt daarom in een reactie op de internetconsultatie om nadrukkelijk rekening te houden met de mogelijkheden van ondernemers om hun stroomverbruik daadwerkelijk te verschuiven.
Het kabinet werkt aan regelgeving voor de invoering van tijdsafhankelijke transporttarieven voor kleinverbruikers. Daarbij verschillen de transportkosten afhankelijk van het moment waarop elektriciteit wordt gebruikt. Het idee daarachter is dat een financieel voordeel ondernemers en consumenten stimuleert om stroomgebruik te verschuiven naar rustigere momenten op het elektriciteitsnet.
Vakcentrum vroeg haar leden naar de mogelijkheden om het elektriciteitsverbruik gedurende de dag te verschuiven. De uitkomsten zijn duidelijk. Van de respondenten geeft 86% aan het verbruik helemaal niet te kunnen verschuiven zonder gevolgen voor de normale bedrijfsvoering, voedselveiligheid of het comfort van klanten en medewerkers. Nog eens 12% kan dit slechts in beperkte mate. Daarmee geeft 98% van de respondenten aan het elektriciteitsverbruik niet of slechts in beperkte mate te kunnen verschuiven.
Dat heeft vooral te maken met de dagelijkse praktijk in de winkel. Van de respondenten noemt 71% de openingstijden als belangrijke belemmering en 64% koeling en voedselveiligheid. Koel- en vriesinstallaties moeten blijven draaien en verlichting, kassasystemen en klimaatbeheersing zijn nodig wanneer de winkel open is. Ook ovens en andere apparatuur moeten vaak worden gebruikt op momenten die aansluiten bij productie en verkoop.
Slechts bij enkele specifieke deelprocessen zien ondernemers soms nog enige ruimte, bijvoorbeeld bij ontdooicycli van koelinstallaties, vaatwassers of bepaalde productieprocessen. Dat verandert het algemene beeld niet: het overgrote deel van de respondenten kan het totale elektriciteitsverbruik niet of nauwelijks verschuiven.
Het aanpassen van het elektriciteitsverbruik kan bovendien investeringen vragen, bijvoorbeeld in slimme aansturing, energieopslag of een energiebeheersysteem. 57% van de respondenten verwacht dat investeringen nodig zijn om het verbruik beter te kunnen verschuiven. Ook na dergelijke investeringen zal een deel van het verbruik, zoals noodzakelijke koeling en verbruik tijdens openingstijden, niet zonder meer kunnen worden verschoven.
Daar komt bij dat niet iedere ondernemer zelfstandig over de elektrische installatie kan beslissen. Bijna de helft van de respondenten heeft daar niet volledig zeggenschap over of weet niet welke mogelijkheden er zijn. Dat speelt bijvoorbeeld bij ondernemers die hun winkelpand huren.
De financiële verwachtingen zijn dan ook niet erg positief: 72% van de respondenten verwacht dat tijdsafhankelijke transporttarieven voor de eigen onderneming tot hogere transportkosten zullen leiden.
Ondernemers kunnen via hun energiecontract nu al kiezen voor vaste, variabele of dynamische energieprijzen. Wie zijn verbruik kan verschuiven, kan daarmee nu al inspelen op prijsverschillen gedurende de dag. Een tijdsafhankelijk transporttarief voegt daar een verplichte prijsprikkel aan toe, ook voor ondernemers die nauwelijks mogelijkheden hebben om hun verbruik te verschuiven.
Ondernemers moeten straks duidelijk kunnen zien op welke momenten zij elektriciteit gebruiken en welke transportkosten daarbij horen. Vakcentrum vindt die informatie belangrijk. Maar inzicht in het stroomverbruik betekent nog niet dat een ondernemer dat verbruik ook kan veranderen.
Een financiële prikkel werkt alleen als er daadwerkelijk iets te kiezen valt. Een koelinstallatie kan immers niet worden uitgezet omdat het transport van elektriciteit op dat moment duurder is.
Vakcentrum vindt daarom dat ondernemers die hun elektriciteitsverbruik structureel niet of nauwelijks kunnen verschuiven, niet simpelweg met hogere kosten mogen worden geconfronteerd. Deze ondernemers moeten worden ontzien, bijvoorbeeld door differentiatie in de tarieven of, als daarvoor een objectieve en uitvoerbare grondslag bestaat, een uitzondering op het tijdsafhankelijke tarief.
Tijdsafhankelijke transporttarieven kunnen helpen om het bestaande elektriciteitsnet efficiënter te gebruiken, maar zijn geen oplossing voor een structureel tekort aan netcapaciteit. Daarvoor blijft uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet noodzakelijk.
De oplossing voor structurele netcongestie kan niet worden afgewenteld op ondernemers door van hen te verlangen dat zij hun elektriciteitsverbruik aanpassen wanneer zij daartoe in de praktijk nauwelijks mogelijkheden hebben. Van ondernemers kan niet worden verwacht dat zij via hogere transportkosten de gevolgen dragen van tekorten in de netcapaciteit die zij zelf niet kunnen beïnvloeden.
Onze inzet is helder: beloon ondernemers die hun elektriciteitsgebruik kunnen verschuiven, maar laat ondernemers die dat door de aard van hun bedrijfsvoering niet kunnen daarvan niet de rekening betalen. Tegelijkertijd moet worden doorgewerkt aan de structurele oplossing: voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet.